Vucüdumuzun görünmez kahramanlarından biri, omuz eklemidir. Gün içinde farkında bile olmadan sıklıkla kullanırız, ancak neredeyse her hareketimizin omuz eklemi bağlantılı olduğunu fark etmekte zorlanırız. Geniş bir hareket açıklığına sahip olan omuz eklemi sayesinde, kolumuzu yukarı kaldırır, arkaya doğru uzanır ve birçok benzeri motor hareketi gerçekleştirebiliriz. Peki, omuz ekleminin varlığını ne zaman hissederiz? Çoğunlukla, hissedilen ağrılar ve hareket kısıtlılığının yaşandığı durumlarda omuz ekleminin varlığını görünür hale gelir.
Donuk omuz, kendisini hafif ağrılarla belli eden, ancak zamanla yüksek oranda hareket kısıtlılığı yaratan bir durumdur. Donuk omuz belirtileri arasında yer alan kıyafet giyme esnasında, saç tarama gibi eylemlerde, diş fırçalama gibi aksiyonlarda yaşanan hareket kısıtlılıkları, bir sorun olabileceğini düşünür. Makalenin devamında donuk omuz neden olur? donuk omuz kaç günde iyileşir, donuk omuz tedavisi ve daha fazlası hakkındaki bilgilere ulaşabilirsiniz.
Donuk Omuz Hakkında Makalemizde Yer Alan Konu Başlıkları
- Donuk Omuz Nedir?
- Donuk Omuz Neden Olur?
- Donuk Omuz Belirtileri
- Donuk Omuz Teşhisi Nasıl Konur?
- Donuk Omuz Evreleri Nelerdir?
- Donuk Omuz Tedavisi
- Donuk Omuz Egzersizleri Nelerdir?
- Artroskopik Donuk Omuz Cerrahisi
Donuk Omuz Nedir?
Hareket kısıtlılığı ve ağrı ile kendisini belli eden donuk omuz ilerleyen bir rahatsızlıktır. Bu nedenle öncelikle belirtmek gerekir ki, erken tanı iyileşme sürecini kısaltacak ve daha verimli bir iyileşme süreci yaşanmasını sağlayacaktır. Omuzun çevresini saran kapsül dokusunun zamanla sertleşmesi ve kalınlaşması sonucu ortaya çıkar. Kapsül yapısının daralmasıyla birlikte eklem içindeki sıvı azalır ve bu da omuzun serbestçe hareket etmesini engeller. Bu sendroma sahip olan kişiler çoğunlukla tıbbi ismi “adezif kapsülit” olan “kolumu oynatamıyorum” şikayeti ile başvurmaktadırlar.
40 yaş üstü bireylerde daha sık görülen ve erkeklere kıyasla kadınlarda daha sık rastlanan donuk omuz, yavaş ilerleyen bir rahatsızlıktır. İlerlemesi üç evrede incelenmektedir. Ağrıyla başlar ve hareket kısıtlılığı ile devam eder. Tamamen iyileşmesi zaman alabilir. Erken tanı ve doğru tedavi hastaya zaman kazandırır ve kişinin eski hareket kabiliyetine yeniden kavuşması mümkün olur.
Donuk Omuz Neden Olur?
Kendiliğinden gelişen yani birincil ve başka bir durumu bağlı olarak gelişen yani ikincil nedenler olmak üzere iki ana grupta incelenmektedir. Birincil neden olarak bahsedeceğimiz İdiyopatik donuk omuzda bilinmeyen, nedeni saptanamayan bir şekilde omuz kapsülünde inflamasyon (iltihaplanma) ve fibrozis (bağ dokusunun normalden fazla ve sert şekilde çoğalması) meydana gelir. İkincil olarak değerlendirilen nedenler ise genellikle omuzun uzun süre hareketsiz kalması, travma, ameliyat ya da inme gibi nörolojik hastalıklar sonrasında gelişmektedir. Donuk omuz riski uzun süre omzunu hareket ettirmeyen ya da kullanamayan bireylerde daha yüksektir.
Bazı sistemik hastalıklar donuk omuz sendromu için zemin hazırlar. Örneğin, diyabet hastalarında bu rahatsızlığa yakalanma riski normal bireylere göre 2 ila 4 kat fazladır. Bununla birlikte tiroid hastalıkları (hipotiroidi ve hipertiroidi), parkinson hastalığı, kalp hastalıkları gibi durumlar da donuk omuza yol açabilmektedir.. Ayrıca sigara kullanımı, ileri yaş ve hareketsiz yaşam tarzı da risk faktörleri arasında yer alır. Nedeni ne olursa olsun, omuz kapsülündeki esnekliğin azalması temel sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Donuk Omuz Belirtileri
Donuk omuz belirtileri arasında ilk olarak karşımıza omuz bölgesinde başlayan ağrı çıkmaktadır. Ağrı genellikle künt yani batıcı olmayan bir şekilde derinden ve yayılmış bir şekilde hissedilmektedir. Ağrının zamanla şiddetlenmesi ve özellikle gece yatarken şiddetlenmesi ve rahatsız edici hale gelmesi sıklıkla karşılaşılan şikayetler arasındadır. Zamanla aç taramak, sütyen takmak ya da kolu yukarıya kaldırmak gibi hareketlerin zorlaşmasına neden olan ağrı, omuzdan kola doğru yayılabilmektedir. Hareket kısıtlılığı yarattığı için, hastaların günlük hayat seyrine devam ederken zorlanmasına neden olur.
Donuk omuz sendromunun ilerleyici bir hastalık olduğundan bahsetmiştik. Örneğin, kişi önceleri kolunu kendi çabasıyla hareket ettirmekte zorlanırken, ilerleyen zamanlarda dışarıdan yardım alarak bile hareket ettirmesi mümkün olmaz. Hem aktif hem de pasif hareketlerde kısıtlılık olarak tanımlanan bu durum, ilerleyici bir rahatsızlık olduğunu anlatmaktadır. Tüm bunlarla birlikte sendroma sahip olan kişi en çok kolun dışa çevrilmesi ve kolun yana kaldırılması (abdüksiyon) hareketleri esnasında olumsuz etkilenir. Belirtiler ve şikayetler hastalığın evresine göre değişkenlik göstermektedir.
En sık rastlanan donuk omuz belirtileri:
- Omuzda giderek artan, özellikle gece belirginleşen ağrı
- Kolun yukarıya, yana veya arkaya kaldırılmasında zorlanma
- Hem aktif hem de pasif hareketlerde kısıtlılık
- Günlük işlerde zorlanma (giyinme, saç tarama, elini arkaya uzatma)
- Omuz hareket ettikçe artan sertlik hissi
- Zamanla omuz hareketlerinin neredeyse tamamen kaybolması
Donuk Omuz Teşhisi Nasıl Konur?
Donuk omuz teşhisi çoğunlukla klinik muayene sırasında konabilmektedir. Hasta şikayetleri doktor tarafından dinlenir ve değerlendirilir. Fiziki muayene bulguları yeterli olabilmektedir. Doktor, omzun hem aktif (kişinin kendisinin yaptığı) hem de pasif (başkasının yardımıyla yapılan) hareketlerini değerlendirir. Dış rotasyon hareketlerinde yaşanan kısıtlılık durumu özellikle tanı koyma aşamasında büyük önem taşımaktadır.
Tanıyı desteklemek ve örneğin rotator manşet yırtığı, artrit gibi diğer olası rahatsızlıkların elenmesini sağlamak amacıyla görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Manyetik rezonans (MR), omuz kapsülünün kalınlaştığını ve eklem sıvısının azaldığını gösterebilir. Röntgen ise genellikle normaldir ancak kemik patolojilerini dışlamak açısından istenebilir. İleri vakalarda eklem içi değerlendirmesinin yapılması adına artrografi gibi yöntemler kullanılabilir.
Donuk Omuz Evreleri Nelerdir?
Donuk omuz evreleri donma (freezing), donmuş (frozen) ve çözülme (thawing) evresi olmak üzere üç klinik evrede gelişir. Donma dönemi olarak adlandırılan ilk evrede kişi omzunda ağrı hisseder ve bu ağrı yavaş yavaş ilerlemektedir. Ağrı genellikle hareketle tetiklenir ve kişi koruma refleksiyle omzunu kullanmaktan çekinir. Ağrı gece uykularında daha belirgin hale geldiği için, uyku sorunları yaratabilir. Hareket kısıtlılığı bu evrede başlasa da, hissedilen ağrı hissedilen kısıtlılığa göre daha baskın şekilde hissedilir. İlk evrenin ne kadar süreceği hakkında kesin bir bilgi yoktur. Haftalar ya da aylar sürebilmektedir.
Donuk omuz ikinci evre aşamasında ağrı azalabilir ancak hareket kısıtlılığı baskın şekilde hissedilebilir hale gelir. Kişi kolunu yukarıya ve yana kaldıramaz. Hastalar “omzun kilitleniyor” gibi şikayetlerle kendilerini ifade etmektedirler. bu dönemin ne kadar süreceği ile ilgili bir zaman belirtmek çok doğru olmasa da, 4 ila 6 ay arasında sürebilmektedir.
Çözülme dönemi son evre olarak nitelendirilmektedir. Bu süreç, nadiren de olsa tedavi uygulanmadan kendiliğinden gelişebilir; ancak bu durumda iyileşme süresi oldukça uzayabilir ve tam hareket açıklığı her zaman geri kazanılamayabilir. Fizik tedavi ve egzersiz uygulamaları, çözülme döneminin hem daha erken başlamasını sağlar hem de hareket kabiliyetinin daha etkin şekilde geri kazanılmasına yardımcı olur. Sabırla sürdürülen bir tedavi süreciyle omuzun büyük oranda eski işlevine kavuşması mümkündür.
Donuk Omuz Tedavisi
Donuk omuz nasıl tedavi edilir? Öncelikle belirtmek gerekir ki, tedavinin hastalığın evresine, şiddetine, hastanın yaşam kalitesini ne ölçüde etkilediğine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak planlanır. Tedavinin temel hedefi ağrının azaltılması, omuz hareket açıklığının artırılması ve günlük yaşam aktivitelerine sağlıklı bir şekilde geri dönmesini sağlamaktır.
Tedavi için öncelikle konservatif yani cerrahi olmayan tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Medikal tedavi ile fizik tedavi yöntemleri tercih edilir. Ağrıyı hafifletmek için nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ), kas gevşeticiler ve gerektiğinde kortikosteroid enjeksiyonları uygulanabilir. İlk aşamada genellikle medikal tedavi ve fizik tedavi ön plandadır. Fizik tedavi ve egzersizler, omuz kapsülündeki sertliğin çözülmesi için etkili tedavi yöntemlerinden biridir.
Fizyoterapist eşliğinde yapılan kontrollü germe ve mobilizasyon çalışmaları, omuzun kademeli olarak eski hareket açıklığına kavuşmasına yardımcı olur. Bu süreç boyunca hastaya özel egzersiz programları planlanarak tedavi desteklenir. Bununla birlikte hastaya verilen ev egzersiz programı da tedavinin başarısı için çok önemlidir. Soğuk uygulama, TENS ve ultrason gibi yardımcı fiziksel ajanlar da tedaviye destek sağlar. Tedavi süreci hastalığın evresine göre haftalar ila aylar sürebilir.
Ancak bazı hastalarda, özellikle fizik tedaviye rağmen 6 aydan uzun süredir hareket kısıtlılığı devam ediyorsa ve ağrı şiddetliyse, cerrahi tedavi seçeneği gündeme gelir. Bu durumda tercih edilen yöntem genellikle artroskopik kapsülotomi olarak adlandırılan, kapalı yöntemle yapılan bir işlem olur. Bu cerrahi müdahale, sertleşmiş ve kalınlaşmış eklem kapsülünün gevşetilmesini sağlar ve omuzun hareket alanı önemli ölçüde artırılır. Cerrahi sonrasında rehabilitasyon süreci büyük önem taşır; başarılı bir sonuç için fizik tedaviye düzenli şekilde devam edilmesi şarttır.
Donuk Omuz Egzersizleri Nelerdir?
Egzersizler, donuk omuz tedavisinde en aktif ve en etkili rolü oynayan uygulamalardır. Ancak her evrede uygulanacak egzersiz tipi farklıdır. Donma evresinde amaç ağrıyı tetiklemeden yumuşak hareketlerle eklem açıklığını korumaktır. Donmuş evrede ise daha fazla germe ve pasif hareketlere odaklanılır. Çözülme evresinde ise aktif hareketler, kas gücü ve denge egzersizleri ön plandadır.
Başlıca önerilen egzersizler arasında sarkaç egzersizi (pendulum), parmak tırmanışı (duvarda yukarı doğru yürüme), havlu ile germe, sopayla rotasyon egzersizleri ve kol açma-kapama hareketleri yer alır. Egzersizler sırasında ağrı hissedilse de bu ağrı tolere edilebilir seviyede olmalı; şiddetli ağrılar egzersizin durdurulmasını gerektirebilir. Her gün düzenli uygulanması gereken bu hareketler, omuz kapsülünün esnekliğini yeniden kazandırmada oldukça etkilidir. Egzersizler mutlaka bir fizyoterapist veya ortopedi uzmanı kontrolünde planlanmalıdır.
Artroskopik Donuk Omuz Cerrahisi
Tüm konservatif (ameliyatsız) tedavilere rağmen omuz hareketlerinde ciddi kısıtlılık devam ediyorsa ve günlük yaşam kalitesi belirgin şekilde bozulmuşsa, cerrahi tedavi gündeme gelir. Bu noktada artroskopik kapsül gevşetme (artroskopik kapsülotomi) adı verilen minimal invaziv bir yöntem öne çıkar. Bu işlemde, omuz eklemine birkaç milimetrelik küçük kesilerden girilerek artroskop adı verilen ince bir kamera yardımıyla kapsül dokusuna ulaşılır ve yapışıklıklar gevşetilir, sertleşmiş dokular kontrollü şekilde kesilerek omuzun hareket açıklığı yeniden sağlanır.
Artroskopik cerrahi, açık cerrahiye kıyasla çok daha az invazivdir, iyileşme süresi kısadır ve komplikasyon riski düşüktür. İşlem genellikle genel anestezi altında yapılır ve aynı gün taburcu olunabilir. Ancak bu müdahaleden sonra da fizik tedavi süreci büyük önem taşır; ameliyat başarılı geçse bile uygun rehabilitasyon yapılmazsa hareket açıklığı tam olarak geri kazanılamayabilir. Bu nedenle cerrahiden sonraki ilk 6 hafta, tedavinin en kritik dönemidir. Hastaya özel planlanmış bir fizik tedavi protokolü ile, cerrahinin sağladığı kazanç maksimum düzeye çıkarılır.
Donuk Omuz Hakkında Hastalarımızdan Gelen Sorular
Donuk omuz şikâyetiyle başvuran bir hasta, öncelikle Ortopedi ve Travmatoloji bölümüne başvurmalıdır. Bu bölüm, eklem problemleri, yumuşak doku hastalıkları ve hareket sistemi bozuklukları konusunda uzmanlaşmıştır. Donuk omuz tanısı, tedavi planı ve gerekirse cerrahi müdahale bu branşın uzmanları tarafından yapılır.
Donuk omuz ağrısı çevre dokulara da yansıyarak yanıltıcı bir ağrı profili oluşturabilir. Sadece omuz bölgesi ile sınırlı kalmaması sebebiyle yanıltıcı olabilmektedir. Omuz Bölgesi dışında, kolun üst kısmı, boyun ve ense bölgesi, kürek kemiği ve çevresi, omuzdan başlayan ve dirseğe doğru uzanan ağrı şeklinde seyredebilir.
Omuz ekleminin hareket açıklığı ciddi şekilde kısıtlanabilir ve bu durum günlük rutin olarak yapılan hareketlere yansıyabilir. Donuk omuzun üç aşaması vardır ve hareket kısıtlılıkları bu aşamalara göre değerlendirilir ancak genel itibariyle belirtmek gerekirse, kolun yukarı doğru kaldırılması, kolun baş üzerine uzanması, dışa doğru döndürülmesi ve kolun arkaya götürülmesi hareket kısıtllığının yaşandığı aksiyonlar arasında yer alır.
Donuk omuz iyileşme süresi hastalığın seyrine paralel bir şekilde değişiklik gösterir. 3 evreden oluşan donuk omuz iyileşme süreci 12 ila 24 ay arasında değişiklik gösterebilir. İyileşme sürecini erken tanı, doğru tedavi, fizik tedavi süreçleri, egzersiz programlarının hasta tarafından disiplinli bir şekilde uygulanması gibi etmenlere bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir.